तनहुँको चुनावी राप: राष्ट्रपतिको विरासत जोगाउने चुनौती कि नयाँ राजनीतिक अध्यायको सुरुवात?

दमौली, तनहुँ
नेपाली राजनीतिको एउटा बलियो खम्बा र वर्तमान राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलको गृहजिल्ला हुनुको नाताले तनहुँ यसपटक फेरि राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रविन्दुमा छ। दशकौँसम्म पौडेलले राजनीतिक ‘कमान्ड’ सम्हाल्नुभएको यो जिल्ला अहिले एउटा ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ। उहाँ राष्ट्रपति बनेर सक्रिय राजनीतिबाट अलग भएपछि रिक्त रहेको यो विरासत कसले थाम्ने भन्ने प्रश्नले तनहुँको चुनावी माहोललाई निकै तातो बनाएको छ।
​फागुनमा हुने निर्वाचनका लागि उम्मेदवारी दर्ता भएसँगै तनहुँका दुईवटै निर्वाचन क्षेत्रमा पुरानो विरासत र नयाँ शक्तिबीचको ‘अस्तित्वको लडाइँ’ सुरु भएको छ।

​१. निर्वाचन क्षेत्र नं. १: राष्ट्रपतिको साख र ‘हेभिवेट’ भिडन्त
​तनहुँ क्षेत्र नं. १ केवल एउटा निर्वाचन क्षेत्र मात्र होइन, यो नेपाली कांग्रेसको ‘किल्ला’ र राष्ट्रपति पौडेलको पाँच दशकको लगानी भएको क्षेत्र हो।
• ​विरासतको रक्षा: राष्ट्रपति पौडेल सक्रिय राजनीतिबाट बाहिरिएपछि कांग्रेसले यो क्षेत्रमा आफ्नो साख जोगाउन ठूलो कसरत गरिरहेको छ। कांग्रेसका तर्फबाट गोविन्द भट्टराईलाई यो विरासत थाम्न सक्ने पात्रका रूपमा अघि सारिएको छ। तर, उपनिर्वाचनको परिणामले यहाँको परम्परागत किल्लामा ठूलो धक्का पुगेको स्पष्ट देखिएको छ।
• ​नयाँ शक्तिको उदय: रास्वपाका तर्फबाट डा. स्वर्णिम वाग्लेको प्रवेशले तनहुँ १ को राजनीतिमा ‘भूकम्प’ नै ल्याइदिएको छ। राष्ट्रपतिको निर्वाचन क्षेत्रमा नयाँ शक्तिले पाएको जनमतले स्थापित दलहरूलाई आफ्नो कार्यशैली बदल्न बाध्य पारेको छ।
• ​एमालेको रणनीति: नेकपा (एमाले) ले पनि यो क्षेत्रमा आफ्नो संगठन बलियो बनाउँदै कृष्णकुमार श्रेष्ठ (किसान) वा अन्य प्रभावशाली नेतामार्फत कांग्रेस र रास्वपा दुवैको भोट काट्ने दाउ हेरेको छ।

​२. निर्वाचन क्षेत्र नं. २: संगठन र विकासको कडा टक्कर
​यस क्षेत्रमा पनि कांग्रेस र एमालेबीचको ‘जुँगाको लडाइँ’ जारी छ। यहाँको चुनावी नतिजाले जिल्लाको समग्र शक्ति सन्तुलनमा ठूलो अर्थ राख्छ।
• ​शक्तिको सन्तुलन: यहाँ कांग्रेसका शंकर भण्डारी र एमालेका किरण गुरुङ जस्ता हस्तीहरूको प्रभाव छ। विगतमा एमालेले बलियो पकड बनाएको यो क्षेत्रमा कांग्रेसले गत निर्वाचनमा पुनरागमन गरेको थियो। अहिले यो क्षेत्रमा पनि रास्वपा र राप्रपाको बढ्दो सक्रियताले त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धाको सम्भावना बढाएको छ।
• ​मुख्य मुद्दा: शुक्लागण्डकी, भिमाद र खैरेनीटार जस्ता उदीयमान शहरी क्षेत्रका मतदाता यसपटक निर्णायक हुने देखिएका छन्। युवा पुस्ताले ‘पुराना अनुहार’ भन्दा ‘नयाँ भिजन’ लाई प्राथमिकता दिने संकेत देखाएका छन्।

​ऐतिहासिक पृष्ठभूमि: पञ्चायतदेखि राष्ट्रपतिसम्मको यात्रा
​तनहुँको राजनीतिमा २०४८ सालदेखि नै रामचन्द्र पौडेलको एकछत्र प्रभाव रहँदै आयो। उहाँले यहीँबाट पटक-पटक चुनाव जितेर सभामुख, मन्त्री र उपप्रधानमन्त्री हुँदै मुलुकको सर्वोच्च पद ‘राष्ट्रपति’ सम्म पुग्ने बाटो तय गर्नुभयो। पौडेलले तनहुँमा पुर्‍याएको विकास र उहाँको सादगीपूर्ण राजनीतिको जगमा कांग्रेसले यहाँ वर्षौँसम्म राज गर्‍यो।
​तर, समय बदलिएको छ। अहिलेको युवा मतदाताले ‘पुरानो त्याग’ सँगै ‘वर्तमानको डेलिभरी’ खोजिरहेका छन्। विश्लेषकहरू भन्छन्— “राष्ट्रपति पौडेलको व्यक्तित्वले जुन रिक्तता छोडेको छ, त्यसलाई भर्न कांग्रेसलाई हम्मे-हम्मे परेको छ भने नयाँ दलहरूले त्यही रिक्ततालाई आफ्नो अवसरको रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्।”

​राजनीतिक विश्लेषकको नजरमा तनहुँ
​तनहुँका एक राजनीतिक विश्लेषक भन्छन्— “यसपटक तनहुँका मतदाता ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा छन्। एउटा वर्ग अझै पनि राष्ट्रपतिको साख जोगाउन कांग्रेसलाई नै भोट हाल्नुपर्छ भन्ने पक्षमा छ भने, अर्को ठूलो युवा हिस्सा परिवर्तनको पक्षमा उभिएको छ। विशेष गरी विदेशबाट फर्किएका र प्रविधिमा जोडिएका युवाहरूले यसपटक तनहुँको चुनावी नक्सा बदल्न सक्छन्।”

​निष्कर्ष:
​तनहुँको आसन्न निर्वाचन केवल एउटा प्रतिनिधि छान्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो एउटा युगको अन्त्य र अर्को नयाँ युगको सुरुवातको संकेत पनि हो। राष्ट्रपतिको विरासत जोगिएला कि तनहुँले नयाँ राजनीतिक इतिहास लेख्ला? यो प्रश्नको उत्तरका लागि अबको केही हप्ता निकै निर्णायक हुनेछन्। ‘विरासत भर्सेज परिवर्तन’ को यो लडाइँमा तनहुँले दिने सन्देशले देशभरकै राजनीतिमा ठूलो प्रभाव पार्ने निश्चित छ।

प्रकाशित २०८२/१०/१४ १:०४