काठमाडौँ,१३ माघ २०८२
छिमेकी राष्ट्र भारतको पश्चिम बंगालमा जोखिम युक्त निपाह भाइरस (NiV) को नयाँ संक्रमण पुष्टि भएपछि नेपालमा पनि त्रास र सतर्कता बढेको छ। जनवरी २०२६ को मध्यदेखि कोलकाता नजिकैको बारसात क्षेत्रमा पाँच जनामा संक्रमण देखिएपछि एशियाली मुलुकहरूले सीमा र विमानस्थलमा कडाइ गर्न थालेका छन्।
१. निपाह भाइरस के हो?
निपाह भाइरस एक जुनोटिक (Zoonotic) भाइरस हो, अर्थात् यो जनावरबाट मानिसमा सर्छ।
• स्रोत: यो मुख्यतया ‘फ्रुट ब्याट’ (फलफूल खाने चमेरो) बाट फैलिन्छ।
• लक्षण: सुरुमा ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, बान्ता हुने र घाँटी दुख्ने जस्ता सामान्य रुघाखोकीका लक्षण देखिन्छन्। तर, ढिलो हुँदै जाँदा यसले मस्तिष्क सुन्निने (Encephalitis) गराउँछ, जसले गर्दा बिरामी बेहोस हुने, छारे रोग जस्तो काँप्ने र अन्ततः मृत्यु समेत हुन सक्छ।
• मृत्युदर: विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार यसको मृत्युदर ४०% देखि ७५% सम्म छ, जुन निकै भयावह हो। यसको अहिलेसम्म कुनै खोप वा निश्चित औषधि छैन।
२. भारतमा यसको प्रभाव (पछिल्लो अवस्था)
भारतमा निपाहको इतिहास पुरानो भए पनि हालैको संक्रमणले नयाँ चिन्ता थपेको छ:
• पश्चिम बंगाल: जनवरी २०२६ मा कोलकाता नजिकै दुई नर्ससहित ५ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ। ती नर्सहरूले संक्रमित बिरामीको उपचार गर्दा भाइरस सरेको आशंका गरिएको छ।
• क्वारेन्टाइन: करिब १९० जनालाई निगरानीमा राखिएको छ भने १०० भन्दा बढीलाई क्वारेन्टाइन गरिएको छ।
• इतिहास: यसअघि भारतको केरलामा सन् २०१८ देखि २०२५ सम्म पटक-पटक यसको प्रकोप देखिएको थियो। केरला र पश्चिम बंगाल भारतका मुख्य ‘हटस्पट’ बनेका छन्।
३. नेपालमा कस्तो प्रभाव पर्नेछ?
नेपाल र भारतबीचको खुल्ला सिमाना र दैनिक हजारौँको आवतजावतका कारण नेपाल उच्च जोखिममा छ।
• सतर्कता: सरकारले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र भारतसँग जोडिएका प्रमुख नाकाहरूमा ‘हेल्थ डेस्क’ स्थापना गरी यात्रुहरूको स्वास्थ्य जाँच सुरु गरेको छ।
• सम्भावित जोखिम: नेपालमा पनि सुँगुर पालन र चमेराको उपस्थिति रहेकाले ‘स्पिलओभर’ (जनावरबाट मानिसमा सर्ने) को जोखिम सधैँ रहन्छ। यदि नेपालमा संक्रमण भित्रिएमा हाम्रो कमजोर स्वास्थ्य संरचनाका कारण स्थिति भयावह हुन सक्ने विज्ञहरूको चेतावनी छ।
• अध्ययन: नेपालका स्वास्थ्य अधिकारीहरूले विशेष गरी सुँगुर पालक र चमेराको आवतजावत हुने क्षेत्रमा निगरानी बढाएका छन्।
कसरी जोगिने? (सावधानीका उपाय)
भाइरसको उपचार नभएकाले रोकथाम नै एक मात्र विकल्प हो:
• चमेराले टोकेका वा भुइँमा झरेका फलफूलहरू नखाने।
• खजुरको रस (ताडी) काँचो नपिउने।
• बिरामी पशु वा मानिसको सम्पर्कमा जाँदा मास्क र पञ्जाको प्रयोग गर्ने।
• साबुन पानीले बेलाबेलामा हात धुने र सरसफाइमा ध्यान दिने।
निष्कर्ष: निपाह भाइरस कोभिड-१९ जत्तिकै छिटो नफैलिए पनि यसको मृत्युदर निकै धेरै छ। त्यसैले, भारतसँगको सीमा क्षेत्रमा कडा निगरानी र जनचेतना नै अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो।
प्रकाशित २०८२/१०/१३ ९:५९
